ซื้อเหมาสวน ต้นทุนต่อแพ็กจริงเท่าไร? คิดจากเงินที่จ่ายและของที่ขายได้

ซื้อเหมาสวนรวมค่าเก็บ ขนส่ง คัด และบรรจุ หมดไป 130,000 บาท ผลิตแพ็กดีได้ 17,000 แพ็ก ถ้านำเงินทั้งหมดมาหาร จะได้ประมาณ 7.65 บาทต่อแพ็ก แต่ตัวเลขนี้ให้แพ็กดีรับต้นทุนทั้งหมด ทั้งที่การคัดอาจได้ของตกเกรดและผลพลอยได้ที่ยังขายได้ด้วย

การหาต้นทุนต่อแพ็กจึงต้องตอบให้ครบว่า จ่ายอะไรไป ได้ผลผลิตอะไรกลับมา และต้นทุนส่วนไหนควรอยู่กับสินค้าแต่ละชนิด บทความนี้จะไล่คำตอบผ่านตัวอย่างหนึ่งล็อต ตั้งแต่ยอดซื้อจนถึงต้นทุนของแพ็กดี

ตัวเลขและกระบวนการเป็นตัวอย่างสมมติสำหรับอธิบายแนวทางวางระบบ ไม่ใช่ผลลัพธ์จากโครงการลูกค้า

1. รวมเงินที่จ่าย แล้วแยกว่าต้นทุนเป็นของใคร

สมมติล็อตนี้มีต้นทุนที่เกี่ยวข้องกับการทำสินค้าให้พร้อมขายดังนี้

รายการ	จำนวนเงิน (บาท)	ใช้กับอะไรในตัวอย่าง
ราคาเหมาสวน	100,000	ต้นทุนร่วมก่อนแยกผลผลิต
ค่าเก็บเกี่ยว	8,000	ต้นทุนร่วม
ค่าขนส่งเข้าสู่โกดัง	7,000	ต้นทุนร่วม
ค่าคัดและแปรรูป	5,000	สมมติเป็นต้นทุนร่วมก่อนแยกผลผลิต
บรรจุภัณฑ์สำหรับแพ็กดี	10,000	ต้นทุนเฉพาะแพ็กดี
รวม	130,000	ต้นทุนร่วม 120,000 + ต้นทุนเฉพาะ 10,000

จุดสำคัญคือบรรจุภัณฑ์ 10,000 บาทใช้เฉพาะแพ็กดี จึงไม่ควรนำไปแบ่งให้เศษหรือของตกเกรดที่ไม่ได้ใช้บรรจุภัณฑ์นั้น ส่วนค่าใช้จ่ายอื่นต้องดูว่าเกิดก่อนหรือหลังแยกผลผลิต และต้องไม่บันทึกซ้ำทั้งในใบซื้อกับใบผลิต

ค่าจัดส่งให้ลูกค้าและค่าใช้จ่ายขายต้องพิจารณาแยกจากต้นทุนที่ทำสินค้าให้พร้อมขาย ไม่รวบค่าใช้จ่ายทุกชนิดเข้าต้นทุนสินค้าโดยอัตโนมัติ

2. นับผลผลิตที่ได้จริง ก่อนเลือกจำนวนแพ็กมาหาร

ถ้าคาดว่าจะผลิตได้ 20,000 แพ็ก เงิน 130,000 บาทจะเฉลี่ยได้ 6.50 บาทต่อแพ็ก แต่เมื่อผลิตจริงได้ 17,000 แพ็ก ตัวหารลดลง ต้นทุนเฉลี่ยแบบให้แพ็กดีรับทั้งหมดจึงเพิ่มเป็นประมาณ 7.65 บาท หรือสูงขึ้นราว 18%

ในตัวอย่าง ผลผลิตจากสวน 10,000 กิโลกรัมผ่านการรับเข้า คัด ตัดแต่ง และบรรจุ จนได้แพ็กดีรวม 8,500 กิโลกรัม เท่ากับ 17,000 แพ็ก ขนาด 500 กรัม

น้ำหนักที่ไม่ได้อยู่ในแพ็กดีต้องแยกให้ได้ว่าเป็นของตกเกรด ผลพลอยได้ ของเสีย ของค้างระหว่างงาน หรือส่วนต่างที่ยังต้องตรวจ ไม่ถือว่าน้ำหนักที่ลดลงทั้งหมดเป็นของเสีย การคำนวณต้นทุนจึงต้องใช้ทั้งจำนวนแพ็กจริงและรายการผลผลิตอื่นที่เกิดขึ้น

3. แบ่งต้นทุนร่วม แล้วบวกต้นทุนเฉพาะแพ็กดี

เพื่อให้เห็นวิธีคิด สมมติใช้สัดส่วนจัดสรรต้นทุนร่วมให้แพ็กดี 95% และของตกเกรดกับผลพลอยได้รวม 5% สัดส่วนนี้ใช้สาธิตเท่านั้น ไม่ใช่เกณฑ์มาตรฐานของธุรกิจผักผลไม้

ขั้นคำนวณ	ผลลัพธ์
ต้นทุนร่วมทั้งล็อต	120,000 บาท
ส่วนของแพ็กดี 95%	114,000 บาท
ส่วนของของตกเกรดและผลพลอยได้รวม 5%	6,000 บาท
บวกบรรจุภัณฑ์เฉพาะแพ็กดี	10,000 บาท
ต้นทุนที่จัดสรรให้แพ็กดี	124,000 บาท
ต้นทุนต่อแพ็กดี	124,000 ÷ 17,000 = ประมาณ 7.29 บาท

เมื่อตรวจกลับ ต้นทุนแพ็กดี 124,000 บาทรวมกับต้นทุนผลผลิตอื่น 6,000 บาท ยังเท่ากับเงินต้นทุนรวม 130,000 บาท การจัดสรรไม่ได้ทำให้เงินที่จ่ายลดลง แต่ทำให้เห็นว่าสินค้าแต่ละชนิดรับต้นทุนเท่าไร

ดังนั้น 7.65 บาทคือกรณีให้แพ็กดีรับต้นทุนทั้งหมด ส่วน 7.29 บาทคือผลจากสมมติฐานจัดสรรในตัวอย่างนี้ ตัวเลขที่จะใช้จริงต้องมาจากปริมาณผลผลิตและนโยบายต้นทุนของกิจการ

ในการใช้งานจริง อาจพิจารณาฐานน้ำหนักหรือมูลค่าขายตามความเหมาะสม ต้องแยกต้นทุนเฉพาะก่อน และแบ่งต้นทุนของผลผลิตอื่นต่อให้แต่ละชนิด หลักเกณฑ์ควรสมเหตุสมผลและใช้สม่ำเสมอ ไม่จำเป็นต้องได้สัดส่วน 95:5 เท่ากันทุกล็อต

4. อย่าสับสนการแบ่งต้นทุนกับ AVCO และ FIFO

เรื่องที่ต้องตัดสินใจ	คำถามที่ตอบ
การจัดสรรต้นทุนร่วม	แพ็กดี ของตกเกรด และผลพลอยได้ควรรับต้นทุนอย่างละเท่าไร
AVCO - ต้นทุนเฉลี่ยถ่วงน้ำหนัก	สินค้าชนิดเดียวกันมีต้นทุนเฉลี่ยเท่าไรเพื่อใช้คำนวณมูลค่าและต้นทุนเบิกจ่าย
FIFO - ต้นทุนเข้าก่อนออกก่อน	จะนำต้นทุนจากชั้นต้นทุนที่เข้าก่อนมาใช้กับปริมาณเบิกจ่ายอย่างไร

Odoo รองรับ AVCO และ FIFO การเลือกต้องสอดคล้องกับนโยบายบัญชีและกระบวนการของกิจการ ส่วนการหยิบสินค้าที่ใกล้หมดอายุก่อน หรือ FEFO เป็นกติกาหยิบสินค้าอีกเรื่องหนึ่ง

5. ต้องบันทึกข้อมูลอะไรใน Odoo จึงหาต้นทุนได้

จุดบันทึก	ข้อมูลที่ต้องได้	ฐานมาตรฐานของ Odoo
รับซื้อและรับเข้า	ราคาซื้อ ปริมาณรับจริง และแหล่งที่มา	Purchase และ Inventory
คัด แปรรูป และบรรจุ	วัตถุดิบที่ใช้ แพ็กดี ผลผลิตอื่น และปริมาณจริง	Manufacturing และการตั้งค่าผลพลอยได้รวมถึงสัดส่วนต้นทุน
ตัดของเสีย	ปริมาณที่ต้องทิ้ง โดยจำแนกสาเหตุตามกระบวนการของกิจการ	Scrap
ต้นทุนเพิ่มเติม	ค่าใช้จ่ายที่เกี่ยวข้อง เช่น ค่าขนส่งขาเข้า	Landed Costs สำหรับสินค้าที่ใช้ AVCO หรือ FIFO ตามเงื่อนไขระบบ

ต้องทดสอบว่าข้อมูลและการตั้งค่าให้ผลต้นทุนตรงกับนโยบายที่ตกลงไว้ การมีใบผลิตหรือเลขล็อตเพียงอย่างเดียวไม่ได้ยืนยันว่าต้นทุนทุกส่วนถูกจัดสรรครบแล้ว

หากต้องเทียบใบชั่งหลายจุด เชื่อมเครื่องชั่ง หรือทำรายงานผลผลิตเฉพาะกิจการ ต้องประเมินการตั้งค่า การเชื่อมต่อ และการพัฒนาเพิ่มเติม CodeGears ยังไม่มีงานพัฒนาเฉพาะสำหรับลูกค้ากลุ่มนี้ที่จะนำมาอ้างเป็นระบบพร้อมใช้ จึงเริ่มจากล็อตตัวอย่างและขอบเขตที่ธุรกิจต้องการจริง

ก่อนใช้ต้นทุนตั้งราคาและลงบัญชี

ใช้หลักเกณฑ์การจัดสรรอย่างสม่ำเสมอ โดยให้ผู้ทำบัญชีตรวจฐานต้นทุนและวิธีที่เหมาะกับกิจการ ตัวเลขต้นทุนต่อแพ็กยังต้องพิจารณาร่วมกับค่าขาย ค่าใช้จ่ายอื่น และกำไรที่ต้องการก่อนตั้งราคาขาย

หากสินค้าเริ่มช้ำหรือราคาตก ต้องพิจารณามูลค่าสุทธิที่จะได้รับตามมาตรฐานบัญชีที่กิจการใช้ เช่น ต้นทุน 7 บาท คาดว่าขายได้ 5 บาท แต่ยังมีต้นทุนที่ต้องจ่ายเพิ่มเพื่อให้ขายได้ 1 บาท มูลค่าสุทธิคือ 4 บาท ส่วนความสูญเสียผิดปกติ เช่น ห้องเย็นขัดข้อง ต้องพิจารณาเป็นค่าใช้จ่ายแยกจากต้นทุนสินค้าคงเหลือ

สำหรับบริษัทหรือห้างหุ้นส่วนนิติบุคคล การเปลี่ยนหลักเกณฑ์คำนวณราคาทุนสินค้าคงเหลือเพื่อภาษีเงินได้ต้องพิจารณาการขออนุมัติตามมาตรา 65 ทวิ (6) จึงควรหารือกับผู้ทำบัญชีก่อนเปลี่ยนวิธีในโปรแกรม ส่วนการหักรายจ่ายและการปรับลดมูลค่าทางภาษีต้องตรวจเงื่อนไขแยกจากบัญชี

เริ่มหาต้นทุนจากสินค้าหนึ่งล็อต

นำยอดซื้อ ค่าใช้จ่าย ใบคัด และผลบรรจุจริงของล็อตเดียวกันมาวางคู่กัน หากยังตอบไม่ได้ว่าต้นทุนส่วนใดเป็นของสินค้าใด นั่นคือจุดที่ควรเริ่มออกแบบข้อมูลและกติกาต้นทุนร่วมกับฝ่ายบัญชีและทีมหน้างาน

ปรึกษาแนวทางวางระบบต้นทุนกับ CodeGears

โทร 085-115-3030

บทความโดย คุณเมธี มีแต้ม - ที่ปรึกษา ERP, CodeGears